Wigilia i Boże Narodzenie na Ukrainie – czym się różnią od polskich świąt?

Już niedługo, Ukraińcy wspólnie zasiądą przy wigilijnym stole podobnie jak Polacy. Zgodnie z tradycją, stanie się to wraz z pojawieniem się pierwszej gwiazdy na wieczornym niebie. Ukraińska wieczerza wigilijna przypomina polską wieczerzę: jest choinka, są prezenty świąteczne, a także dwanaście wigilijnych potraw, ale święta Bożego Narodzenia na Ukrainie (Різдво Христове) wyróżniają się pewnymi ważnymi szczegółami. Warto o nich wiedzieć, żeby lepiej poznać kulturę i zrozumieć tradycję naszego bliskiego sąsiada. Szczególnie, gdy zamierzamy przyjechać na Ukrainę właśnie podczas Świąt Bożego Narodzenia. Wigilia na Ukrainie przypada na 6 stycznia 2020 r. (poniedziałek). W tym czasie Polacy uczestniczą w orszaku Trzech Króli. Skąd wynika ta różnica?

Wigilijny stół na Ukrainie. Kutia, borszcz, pierogi, gołąbki, pampuszki, suszone grzyby, śledź marynowany, ciasto z makiem, sernik. fot.tvoymalysh.com.ua

Kalendarz świąt Bożego Narodzenia na Ukrainie

  • 7 grudnia (sobota) – Otwarcie Jarmarków Bożonarodzeniowych na Ukrainie.
  • 18 grudnia (środa) – Dzień św. Mikołaja na Ukrainie. Włączenie wieczorem oświetlenia na choince świątecznej na głównych placach miast.
  • 24 grudnia (wtorek) – Wigilia Bożego Narodzenia na Ukrainie w Kościele rzymskokatolickim.
  • 25 grudnia (środa) – Boże Narodzenie na Ukrainie w Kościele rzymskokatolickim. Ukraińcy świętują 13 dni później Boże Narodzenie, ale mają 25 grudnia również wolne. Mimo tego, że są grekokatolikami lub prawosławnymi, udają się tego dnia do cerkwi podobnie jak katolicy do kościoła. W Rynkach niektórych miast otwiera się szopki.
  • 26 grudnia (czwartek) – II dzień świąt Bożego Narodzenia (św. Szczepana).
  • 1 stycznia (środa) – Nowy Rok we Lwowie (Новий рік) – noc z 31 grudnia na 1 stycznia to czas sylwestrowej zabawy na Ukrainie.
  • 6 stycznia (poniedziałek) – Wigilia Bożego Narodzenia na Ukrainie w kościele greckokatolickim i prawosławnym. Mieszkańcy spotykają się w domach przy wieczerzy wigilijnej. W Kościele rzymskokatolickim na Ukrainie i w Polsce obchodzone jest w tym czasie święto Trzech Króli (czyli Objawienia Pańskiego).
  • 7 stycznia (wtorek) – Boże Narodzenie na Ukrainie (Різдво Христове) w Kościele greckokatolickim i prawosławnym (kalendarz juliański) – Ukraińcy świętują Boże Narodzenie, dzień ten kończy trwający od 27 listopada 40-dniowy adwent zwany Pyłipiwką.
  • 8 stycznia (środa) – II dzień świąt Bożego Narodzenia we Lwowie tzw. św. Rodziny.
  • 9 stycznia (czwartek) – III dzień świąt Bożego Narodzenia we Lwowie tzw. św. Stefana (Szczepana).
  • 14 stycznia (poniedziałek) – Nowy Rok w Kościele greckokatolickim tzw. Stary Nowy Rok. Małanka – świętowanie Nowego Roku według kalendarza juliańskiego. Noc z 13 na 14 stycznia. Sylwestrowe zabawy na Ukrainie.
  • 18 stycznia (sobota) – Głodna Kutia (Голодна кутя). Nazywana również Drugą Wigilią lub Wigilią Chrztu Pańskiego. Kończy okres Świąt Bożego Narodzenia w kościele greckokatolickim i prawosławnym.
  • 19 stycznia (niedziela) – święto Jordan (Водохреще) (czyli Objawienia Pańskiego – Богоявлення) w Kościele greckokatolickim i prawosławnym. Nabożeństwa w cerkwiach na Ukrainie, procesja i święcenie wody. Ukraińcy  dokonują rytualnych kąpieli w specjalnie wyznaczonych miejscach.
  • 22 stycznia (środa) – zamknięcie Jarmarków Bożonarodzeniowych na Ukrainie.

Ukraińcy świętują Boże Narodzenie według starego kalendarza

Zapamiętajmy rzecz najważniejszą. Kościoły greckokatolickie i prawosławne na Ukrainie obchodzą święta zgodnie z kalendarzem juliańskim, który jest przesunięty czasowo względem kalendarza gregoriańskiego, używanego przez Kościół rzymskokatolicki w Polsce. Doszło do tego na mocy unii brzeskiej z 1596 r. w wyniku której Cerkiew prawosławna na terenach dawnej Rzeczpospolitej połączyła się z Kościołem łacińskim, uznając zwierzchność papieża, w zamian za zachowanie własnego kalendarza i liturgii. W związku z tym Wigilia (Святий Вечір) na Ukrainie oraz Boże Narodzenie (Різдво Христове) na Ukrainie obchodzone są 13 dni później niż w Polsce. W Polsce Wigilia przypada na 24 grudnia 2019 r. (wtorek), a Boże Narodzenie na 25 grudnia 2019 r. (środa). Na Ukrainie Wigilia przypada na 6 stycznia 2020 r. (poniedziałek), a Boże Narodzenie na 7 stycznia 2020 r. (wtorek).

Pamiętajmy jednak, że nie wszyscy chrześcijanie na Ukrainie obchodzą Boże Narodzenie według starego stylu. W zachodniej części Ukrainy, a szczególnie w takich miastach jak Lwów, Stanisławów czy Łuck mieszkają przecież duże grupy rzymskich katolików, które obchodzą Święta Bożego Narodzenia na Ukrainie według nowego stylu, czyli takiego samego kalendarza, co wierni w Polsce.

Zauważyłem, że u wielu turystów z Polski przyjeżdżających pierwszy raz na Ukrainę wzbudza to dezorientację, szczególnie gdy odwiedzają zachodnią część Ukrainy, na przykład Lwów. Zgodnie z różnicą kalendarzy, używanych przez Kościół zachodni i wschodni, w trakcie długiego pobytu na Ukrainie w okresie świątecznym i noworocznym możemy być świadkami obchodzenia kolejno Świąt Bożego Narodzenia w Kościele rzymskokatolickim, a następnie Świąt Bożego Narodzenia w Kościołach wschodnich. Teraz już wszystko powinno być zrozumiałe.

Uważam, że dla turysty na Ukrainie stanowi to niezwykłe wydarzenie. Z pewnością warto przyjechać choć raz na Ukrainę, żeby tego doświadczyć. Dzięki temu odnosimy wrażenie, że Boże Narodzenie na Ukrainie i towarzysząca im atmosfera świąteczna trwają dłużej niż zwykle.

Archikatedralny sobór św. Jura jest najważniejszą cerkwią dla grekokatolików we Lwowie. fot.pokupon.ua

Ukraińcy nie dzielą się opłatkiem tylko prosforą

Zwyczaj dzielenia się opłatkiem znany jest wyłącznie w Kościele rzymskokatolickim w Polsce i na Litwie. Podczas Bożego Narodzenia na Ukrainie, wierni Kościołów greckokatolickiego i prawosławnego zamiast opłatkiem, dzielą się podczas wieczerzy prosforą.

Prosfora to słowo pochodzące z greckiego i oznaczające przynoszenie. Dawniej słowo to oznaczało pewien religijny zwyczaj, polegający na przynoszeniu przez pierwszych chrześcijan chleba do domu, żeby móc dokonać Eucharystii. Prosfora to mały chlebek przypominający babkę, wypiekany z pszennej mąki na zakwasie z wykorzystaniem drożdży i bez użycia żadnych dodatków, takich jak na przykład sól. Jest to formuła jaką używali pierwsi chrześcijanie jeszcze przed pojawianiem się chleba przaśnego. Dla przypomnienia katolicki opłatek jest przaśny, czyli płaski i niewypieczony. Dodatkowo, prosfora składa się z dwóch okrągłych części symbolizujących dwoistą naturę Chrystusa: ludzką i boską. Gdy uważnie przyjrzymy się prosforze, to znajdziemy również odciśnięty wizerunek Chrystusa.

Prosfory używa się podczas Komunii Świętej w Kościołach greckokatolickim i prawosławnym na Ukrainie, a także przy wigilijnym stole dzieląc się nią z bliskimi. Wypiekaniem prosfory zajmują się najczęściej na plebani ukraińskie babcie.

Rzymski katolik może dzielić się prosforą z grekokatolikami, a także przyjmować ją po konsekracji jako Ciało Chrystusa, jeżeli podobnie jak ma to miejsce w Kościele rzymskokatolickim, znajduje się on w stanie łaski uświęcającej, czyli jest po spowiedzi.

prosfora
Prosfory w koszyku. Prosfora po wypieczeniu składa się z dwóch okrągłych części. Umieszcza się na niej znak Jezusa Chrystusa.

Ukraińcy nie wystawiają szopki tylko ikonę

Bożonarodzeniowa szopka symbolizująca scenę narodzenia Jezusa Chrystusa, jest dla wielu z nas jednym z najradośniejszych symboli Bożego Narodzenia. Inaczej niż w Kościele rzymskokatolickim, w Kościele greckokatolickim i prawosławnym na Ukrainie nie ma zwyczaju budowania i wystawiania w cerkwiach szopek.

Wynika to z tradycji Kościoła wschodniego, w którym nie stosuje się rzeźb, a ikona jest świętością i kontynuacją objawień, a nie tylko zwykłym religijnym obrazem. Stąd też między innymi formalny zakaz przywożenia z Ukrainy do Polski zabytkowych ikon. Tutaj nie handluje się dewocjonaliami jak warzywami na straganie. Przy okazji na Ukrainie istnieje moralny zakaz wyprzedzania samochodem wszelkiego rodzaju procesji kościelnych i pogrzebowych. Nie zmusimy większości kierowców do wyprzedzenia na przykład konduktu pogrzebowego. Tutaj obyczajowe zdziczenie w kwestiach wiary i kościoła jeszcze nie zawitało przynajmniej na dobre, ale wróćmy do tematu 🙂

W czasie Bożego Narodzenia na Ukrainie wystawia się w cerkwiach ikonę Narodzenia Chrystusa. Znajduje się ona w centralnym punkcie cerkwi przed ikonostasem, czyli ozdobną ścianą pokrytą ikonami. Wierni obrządków wschodnich wchodząc do cerkwi, żegnają się znakiem krzyża, a następnie modlą się przed ikoną Narodzenia Chrystusa. Całują ją, a następnie kłaniają się jej. Na ikonie Narodzenia Chrystusa znajduje się w centralnym punkcie Dzieciątko Jezus, przy nim znajduje się Maryja i Józef (scena dramatu Józefa kuszonego przez diabła, przebranego za pasterza w owczej skórze), a także Trzej Mędrcy ze Wschodu, Pasterze i Aniołowie.

Rzymski katolik może pocałować ikonę w cerkwi greckokatolickiej jednak należy wiedzieć jak to robić. Przy całowaniu nie dotyka się ustami samego oblicza (twarzy) świętych przedstawionych na ikonie. Najczęściej całuje się w dłonie lub stopy. Przed całowaniem ikony wykonuje się pokłony podobnie jak po ucałowaniu ikony.

ikona Narodzenia Jezusa Ukraina
Ikona Narodzenia Chrystusa z połowy XVI w. z Muzeum Narodowego im. Andrzeja Szeptyckiego we Lwowie.

Ukraińcy uczestniczą w świątecznych liturgiach przez trzy dni

Po wieczerzy wigilijnej Ukraińcy udają się do cerkwi na długą liturgię wieczorną zwaną powieczerzą wigilijną. Powieczerza trwa zazwyczaj kilka godzin i kończy się wczesnym rankiem po północy. Ukraińska liturgia kojarzy się ze znaną nam w Polsce uroczystą mszą nazywaną pasterką, ale w istocie przypomina ona całonocne czuwanie. W trakcie powieczerzy wierni śpiewają kolędy, a w cerkwiach unosi się gęsty zapach kadzidła i panuje piękna świąteczna atmosfera. W okresie Bożego Narodzenia na Ukrainie cerkwie są wewnątrz ozdobione białym kolorem.

Najważniejszym dniem świąt na Ukrainie jest Boże Narodzenie, czyli pierwszy dzień świąt. Cała rodzina po powrocie z porannej liturgii zasiada tego dnia do bożonarodzeniowego śniadania. Ukraińcy tego dnia uczestniczą w liturgiach porannej i wieczornej. Podobnie czynią to nazajutrz, czyli w drugim dniu świąt kiedy obchodzone jest święto św. Rodziny czyli święto Najświętszej Bogurodzicy i św. Józefa Oblubieńca oraz w trzecim dniu świąt podczas święta św. Szczepana. Ukraińcy uczestniczą więc w liturgiach przez trzy dni, a święto Bożego Narodzenia jest obchodzone przez trzy dni.

W trakcie Bożego Narodzenia na Ukrainie, czyli podczas wspomnianych dwunastu dni, wierzący witają się słowami: Христос Рождається! i odpowiadają Славімо його! czyli Chrystus rodzi się! i odpowiadają Wychwalajmy go!

kijów choinka
Choinka na placu Sofijskim w Kijowie przy dzwonnicy Soboru Mądrości Bożej w Kijowie fot.112.ua

Polski katolik podczas greckokatolickiej liturgii na Ukrainie

Rzymski katolik może uczestniczyć w liturgii greckokatolickiej i zachęcam do tego, żeby lepiej poznać kulturę naszego sąsiada. Przede wszystkim, należy przestrzegać w cerkwi podstawowych zasad dobrego wychowania. Pamiętajmy o odpowiednim ubraniu, a także o tym, że cerkiew jest świątynią i nie jest to miejsce na wykonywanie zdjęć czy spacerowanie w trakcie odprawiania liturgii. Podczas liturgii posługujemy się gestami naszego obrządku, czyli łacińskim znakiem krzyża.

Dozwolone jest posługiwanie się wschodnim znakiem krzyża poprzez połączenie trzech palców, ale wydaje się to po prostu nieuzasadnione. Wschodni znak krzyża wykonywany jest prawą dłonią ze złączonymi trzema palcami: kciukiem, wskazującym i środkowym symbolizującymi Trójcę Świętą. Dwa pozostałe palce powinny być schowane. Symbolizują one dwoistą naturę Jezusa Chrystusa.

Uważam, że liturgia greckokatolicka to zupełnie inne misterium: zapach kadzidła, częste pokłony, głośne i silne śpiewy budują zupełnie inną atmosferę niż w kościele obrządku łacińskiego. Ukraiński Kościół greckokatolicki należy do tej samej wspólnoty, co Kościół rzymskokatolicki w Polsce, dlatego wierni mogą również uczestniczyć w Komunii Świętej pod dwiema postaciami (kawałki prosfory zanurzane są w winie jako Ciało i Krew Chrystusa), ale podobnie jak w Kościele rzymskokatolickim wierni tego kościoła muszą być w stanie łaski uświęcającej, czyli po spowiedzi.

Komunia podawana jest na łyżce, dlatego rzymski katolik powinien skoncentrować się podczas jej przyjmowania. Zarówno przed jak i po udzielonej Komunii Świętej w Kościele greckokatolickim na Ukrainie powinno się uczynić znak krzyża. Generalnie przypatrujmy się zachowaniu grekokatolików podczas liturgii i postępujmy podobnie.

Cerkiew Narodzenia Pańskiego we Lwowie z widocznym ikonostasem. fot.Thomas Roland

Ukraińcy śpiewają ukraińskie kolędy

Na Ukrainie istnieje silna i żywa tradycja śpiewania kolęd podobnie jak w Polsce. W trakcie Bożego Narodzenia na Ukrainie, wszyscy wspólnie śpiewają przy wigilijnym stole, w cerkwiach, a także na świeżym powietrzu podczas świątecznych koncertów.

Popularniejsze niż w Polsce są grupy kolędników. Najpiękniejsze grupy kolędników można spotkać na ukraińskim Zakarpaciu i Huculszczyźnie. Tworzą jej zazwyczaj mężczyźni przebrani w charakterystyczne stroje lub grupy dzieci i przyjaciół z danej dzielnicy lub wioski. Noszą oni maski kozy i niedźwiedzia, a ubrani są w białe i brązowe futra. W grupie wyznacza się kolędnika prowadzącego. Jego zadaniem jest rozpoczynanie kolędy solo lub jej zakończenie.

Każda grupa ukraińskich kolędników niesie ze sobą najbardziej znany atrybut, czyli Gwiazdę Betlejemską. Ponadto, kolędnicy wyposażeni są w dzwonki, a czasami również i w instrumenty. Dobrym zwyczajem jest obdarowywanie kolędników słodyczami lub drobnym datkiem. Ukraińskie kolędy pochodzą z całej Ukrainy, wśród nich wyróżniają się utrzymane w charakterystycznym tonie kolędy łemkowskie.

Do najbardziej znanych ukraińskich kolęd należą:

  1. Ой чи є, чи нема Пан Господар вдома
  2. Добрий вечір тобі, пане господарю
  3. Щедрик-щедрик, щедрівочка, прилетіла ластівочка
  4. Бог ся рождає
  5. Нині Рождество Божого дитяти
  6. Нова радість стала
  7. Ой сивая та і зозуленька (Щедрий вечір, добрий вечір, добрим людям на здоров’я!)
  8. Спи, Ісусе, спи
  9. Небо і земля (дитячий хор)
  10. Будьте здорові, ми вже йдемо!
Ukraińscy kolędnicy na ulicach Lwowa wyposażeni są w instrumenty i odziani w skóry. Jest radośnie i wesoło.

Wigilia na Ukrainie i ukraińska choinka

W Kościele greckokatolickim i prawosławnym, tak samo jak w rzymskokatolickim, przed Świętami Bożego Narodzenia obowiązuje 40-dniowy Wielki Post, który zaczyna się 27 listopada. W tym czasie na Ukrainie obowiązuje czas refleksji, wyciszenia i ścisły post od mięsa i alkoholu. W Polsce pomimo postu, rozpoczyna się wielka bieganina po sklepach i gorączka zakupowa.

Zgodnie z tradycją choinka powinna być ubierana w Wigilię Bożego Narodzenia, ale podobnie jak w Polsce, Ukraińcy czynią to zazwyczaj wcześniej, z reguły tydzień przed Bożym Narodzeniem, ale nie wcześniej niż przed świętem św. Mikołaja, które w Kościołach wschodnich przypada na 19 grudnia. W tym dniu Ukraińcy podobnie jak Polacy wręczają sobie prezenty. Dla przypomnienia w Kościele rzymskokatolickim obchodzimy święto św. Mikołaja 6 grudnia.

Dawniej na Ukrainie zamiast choinki ustawiało się w kącie izby snop pszenicy, nazywany diduchem. Miał on symbolizować duchy przodków i noworoczny urodzaj. Współcześnie takiego diducha zobaczymy podczas świąt Bożego Narodzenia na południowej Ukrainie, w małych wioskach w regionie Karpat Wschodnich.

Drzewko świąteczne przed Operą we Lwowie. Mieszkańcy spędzają czas przy Jarmarku Bożonarodzeniowym.

W trakcie świąt Bożego Narodzenia powinniśmy spędzać czas z bliskimi, unikać przekleństw i kłótni. Według ukraińskiej tradycji każde danie z wigilijnego stołu musi zostać choć raz spróbowane. Nie powinno się także w trakcie świąt zakładać starej odzieży, ponieważ uważa się to za przynoszące biedę i pecha na Nowy Rok.

Post trwa do Wigilii, dlatego wszystkie dwanaście potraw musi być postnych. W dniu wieczerzy wigilijnej Ukraińcy nie jedzą śniadania i obiadu. Wigilia rozpoczyna się wspólną modlitwą przy stole i odśpiewaniem troparionu (poetycki śpiew liturgiczny w Kościele wschodnim) Narodzenia Pańskiego. Następnie czyta się fragment Ewangelii o Narodzeniu Pańskim. Po wspólnej modlitwie rodzina zasiada do wigilijnego stołu i oczekuje na pierwszą potrawę.

Dwanaście ukraińskich potraw wigilijnych

Na ukraińskim wigilijnym stole powinno znajdować się dwanaście świątecznych potraw. Najważniejszą z nich jest zawsze kutia. Obok prosfory jest to najważniejszy element wigilijnego stołu. Najpopularniejsze potrawy na ukraińskim stole wigilijnym to:

  1. Kutia (Кутя)
  2. Uzwar (Узвар)
  3. Hrybna juszka (Грибна юшка) lub Borszcz (Борщ)
  4. Kapuśniak (Капусняк) lub Gołąbki (Голубці)
  5. Warenyky (Варе́ники)
  6. Ryba w galarecie lub ryba smażona (Смажена або заливна риба)
  7. Sałatka lub groch z fasolą (Горох і квасоля)
  8. Pampuszki (Пампушки)
  9. Śledź marynowany (оселедець) lub grzyby marynowane (мариновані гриби)
  10. Kotlety z kaszy gryczanej Greczaniki (Гречаники) lub naleśniki z kaszy gryczanej (Гречані млинці)
  11. Placki ziemniaczane (Деруны) lub gotowane albo pieczone ziemniaki (запечена картопля)
  12. Chleb lub bułeczki wypełnione farszem (Пиріжки) i czosnek (часник)
kutia
Kutia – najważniejsze danie wigilijne na Ukrainie. Może mieć konsystencję stałą lub płynną zależnie od przepisu.

1. Kutia (Кутя)

Kutia (Кутя) – to słodka i mokra masa, przypominająca farsz do ciasta, przygotowana z zagotowanej pszenicy, maku, miodu i bakali. Kutia na Ukrainie dzieli się na dwa rodzaje: kutia głodna (голоднnа) i kutia bogata (багата). W trakcie Wigilii a także tzw. Drugiej Wigilii (Wigilia Chrztu Pańskiego) spożywa się kutię głodną. W drugi dzień świąt kutię bogatą. Pszenica symbolizuje wieczność i życie, mak symbolizuje męczeństwo, a miód to symbol czystości i wiecznego szczęścia w niebie. Kutia jako całość to zjednoczenie z Bogiem i światem zmarłych, dlatego zawsze po wieczerzy zostawia się na stole talerz z kutią dla dusz zmarłych. Kutia to pierwsze danie, które wnosi się na ukraiński stół wigilijny i robi to zawsze gospodarz. Jest obecna w każdym regionie Ukrainy.

2. Uzwar (Узвар)

Uzwar (Узвар) – to słodki kompot z suszonych owoców. Symbolizuje narodzenie i nowe życie. Woda oznacza oczyszczenie, a suszone owoce i słodycz także dobre życie. Uzwar przygotowuje się poprzez zagotowanie suszonych owoców i dodanie niewielkiej ilości cukru lub miodu. Bazą uzwaru są najczęściej suszone jabłka, gruszki i śliwki. Czasami dodaje się rodzynek i moreli. Tajemnica dobrego uzwaru tkwi w dobrej jakości suszonych owocach i wodzie, dlatego gospodynie często przygotowują uzwar na wodzie mineralnej z butelek. Pierwsze wrzuca się zawsze gruszki, a ostanie jabłka. Uzwar gotuje się długo, ale na małym ogniu. Dzięki temu kompot zachowuje więcej witamin. Dla najlepszego smaku gotuje się nawet przez 12 godzin. Na 5 litrów dodaje się tylko 1 dużą łyżkę cukru.

3. Hrybna juszka (Грибна юшка) lub Borszcz (Борщ)

Hrybna juszka (Грибна юшка) lub Borszcz (Борщ) – na ukraińskim stole wigilijnym pojawia się obowiązkowo jedna z tych dwóch zup. Zależnie od regionu Ukrainy lub tradycji panującej w danym domu jest to albo zupa z białych suszonych grzybów albo postny borszcz z czerwoną fasolą, grzybami, ziemniakami i dodatkiem wędzonej śliwki. Borszcz gotuje się na bazie kwasu burakowego. Do świątecznego borszczu przygotowuje się zazwyczaj uszka nadziewane grzybami. Borszcz symbolizuje dobro i składa się z wielu prostych składników, tak jak chrześcijanin powinien kierować proste prośby do Boga. Kolor borszczu symbolizuje krew niewinnych dzieci przelaną z rozkazu Heroda.

4. Kapuśniak (Капусняк) lub Gołąbki (Голубці)

Kapuśniak (Капусняк) lub Gołąbki (Голубці) – głównym daniem po zupie na wigilijnym stole jest najczęściej danie zrobione z kapusty. Na ukraińskich stołach zobaczymy najczęściej kapuśniak albo gołąbki. Kapusta symbolizuje prostotę i siłę, a także zjednoczenie wokół wspólnego korzenia tradycji. Postny kapuśniak gotuje się w garnku z grzybami i z fasolą i ma on konsystencję zupy. Duszona kapusta (тушкована капуста), która również pojawia się na wigilijnym stole, jest inaczej przegotowywanym daniem. Nie gotuje się jej w garnku, a poddusza na patelni i ma formę dania. Ukraińskie gołąbki są dużo mniejsze od gołąbków polskich i zazwyczaj wypełnione innym farszem. W Polsce dominują gołąbki z ryżem, które na Ukrainie również występują, ale równie popularne są gołąbki z kaszą jaglaną, z kaszą gryczaną, z ziemniakami, z kapustą i sosem grzybowym.

5. Warenyky (Варе́ники)

Warenyky (Варе́ники) – to pierogi z farszem wypełnione postnym nadzieniem. Najczęściej na ukraińskim stole wigilijnym pojawiają się warenyky z kapustą i grzybami lub kapustą i ziemniakami, a także warenyky ze śliwką i warenyky z gruszką. Warenyky symbolizują dostatek i sytość. Ciasto do najsmaczniejszych warenyków powinno być wcześniej przesiane przez sito i bazować na mące klasy premium. Im dalej na wschód Ukrainy tym większa różnorodność warenyków. Przy ukraińskim wigilijnym stole nie ma nikogo, kto nie spróbował by chociaż jednego.

6. Ryba w galarecie lub ryba smażona (Смажена або заливна риба)

Ryba w galarecie lub ryba smażona (Смажена або заливна риба) – sprawa z rybą podczas ukraińskich świąt nie jest tak oczywista jakby się mogło wydawać, mimo tego, że ryba jest symbolem chrześcijaństwa. Po pierwsze, inaczej niż w Polsce, ryba podczas Wigilii na Ukrainie nie jest potrawą najważniejszą, ponieważ ustępuje kutii. Pojawia się zazwyczaj po kilku pierwszych daniach lub w towarzystwie innych dań wigilijnych. Po drugie świąteczną rybą nie jest zazwyczaj karp, a jest nią najczęściej szczupak, sandacz, a nawet łosoś rzeczny. Rybę przygotowuje się w galarecie, rzadziej smażoną i w takich formach przypomina rybę z polskich stołów wigilijnych.

7. Sałatka lub groch z fasolą (Горох і квасоля)

Sałatka lub groch z fasolą (Горох і квасоля) – zawsze na ukraińskim stole pojawia się przynajmniej jedna, a zazwyczaj dwie sałatki wigilijne, które są przepyszne. W całej Ukrainie można wyróżnić kilkanaście rodzajów wigilijnych sałatek, dlatego napiszę jedynie o tych najpopularniejszych i najciekawszych. Шухи – to huculska sałatka z gotowanych i pokrojonych drobno buraczków z dodatkiem suszonych grzybów, czosnku, oleju i octu. Bardzo popularna jest sałatka z białej fasoli (Салат із білої квасолі). Fasolę moczy się całą noc, a następnie dodaje do niej olej, czosnek, paprykę, cebulę, koncentrat pomidorowy i ocet. Innym rodzajem popularnej sałatki jest groch z fasolą (Горох і квасоля) oraz pozostałe sałatki najczęściej z marynowanym ogórkiem, śledziem, cebulą i kapustą kiszoną.

8. Pampuszki (Пампушки)

Pampuszki (Пампушки) – słodkie bułeczki z mąki z dodatkiem drożdży gotowane na głębokim oleju. Przypominają małe pączki i podobnie jak pączki wypełnia się często dżemem i posypuje cukrem pudrem. Spożywa się najczęściej na koniec wieczerzy wigilijnej w formie deseru lub przekąski. Symbolizują Świętych w niebie, gwiazdy na niebie oraz radość i dostatek jakie towarzyszą nam podczas Świąt Bożego Narodzenia. Innym słodkim deserem, ale rzadziej spotykanym w trakcie ukraińskiej Wigilii jest kisiel, serniki, świąteczny pampusznik (пампушник святковий) oraz kołacz.

9. Śledź marynowany (оселедець) lub grzyby marynowane (мариновані гриби)

Śledź marynowany (оселедець) lub grzyby marynowane (мариновані гриби) – na ukraińskim stole wigilijnym nie może zabraknąć marynowanych śledzi. Najczęściej śledzie marynuje się w marynacie dzień przed Wigilią i pozostawia na jedną noc. Marynatę przygotowuje się gotując w garnku wodę, łyżkę octu, liście laurowe oraz ziarenka pieprzu. Po schłodzeniu marynaty śledzie umieszcza się w słoikach i zalewa. Im dłużej pozostawimy śledzia w marynacie, tym lepszy będzie jego smak. Grzyby marynowane przygotowuje się w podobny sposób, ale wcześniej należy je ugotować. Do marynaty dodaje się kilka ziarenek pieprzu, liści laurowych, trochę cynamonu, goździków i kwasu cytrynowego. Na końcu wszystko gotuje się pół godziny na małym ogniu, a po schłodzeniu zalewa się nimi grzyby i dodaje troszkę octu.

10. Kotlety z kaszy gryczanej Greczaniki (Гречаники) lub naleśniki z kaszy gryczanej (Гречані млинці)

Kotlety z kaszy gryczanej Greczaniki (Гречаники) lub naleśniki z kaszy gryczanej (Гречані млинці) – kolejne danie na ukraińskiej wieczerzy powinno być zrobione głównie z kaszy. Zazwyczaj są to kotlety lub placki z kaszy gryczanej smażone na oleju słonecznikowym. Danie jest bardzo proste i w zasadzie jednoskładnikowe, ale za to bardzo smaczne. Do greczaników dodaje się najczęściej startą cukinię lub szpinak, pieprz, sól, i trochę pikantnej przyprawy. Popularne są również naleśniki z kaszy gryczanej na słodko. Ciasto do nich wyrabia się z mąki pszennej, kaszy, wody i drożdży, a następnie smaży na oleju słonecznikowym. Naleśniki posypuje się cynamonem, cukrem pudrem i polewa miodem. Kasza jest symbolem pojednania ludzkiego, dobroci ziemi, a także ciężkiej pracy gospodarza. Popularne są również klasyczne naleśniki z mąki pszennej.

11. Placki ziemniaczane (Деруны) lub gotowane albo pieczone ziemniaki (запечена картопля)

Placki ziemniaczane (Деруны) lub pieczone albo gotowane ziemniaki – podczas ukraińskiej Wigilii na stole pojawia się danie zrobione z ziemniaków. Są to zwykle gotowane ziemniaki, podawane do marynowanego śledzia lub pieczone ziemniaki z solą. W niektórych regionach Ukrainy smaży się także placki ziemniaczane tzw. deruny. Są one wypełnione postnym farszem, najczęściej grzybami.

12. Chleb lub bułeczki wypełnione farszem (Пиріжки) i czosnek (часник)

Chleb lub bułeczki wypełnione farszem (Пиріжки) i czosnek – według tradycji na brzegach wigilijnego stołu kładzie się również czosnek, który ma domownikom przynieść zdrowie i symbolizować oczyszczenie od grzechu. Na ukraińskim stole nie może zabraknąć również chleba. Jedną ze świątecznych form chleba są piriżky czyli drożdżowe bułeczki pieczone w piekarniku. Bułeczki nadziewane są najczęściej kapustą i grzybami lub moje ulubione, ziemniakami. Bułeczki piecze się w piekarniku, czasami także smaży w oleju. Są dostępne na co dzień na Ukrainie w każdej piekarni, ale świątecznych wypieków i zapachów nie jest w stanie zastąpić żadna sklepowa bułeczka.

Do innych mniej popularnych, ale występujących na Ukrainie dań wigilijnych należą również: pieczone ziemniaki z solą, banosz, pieróg z rybą, maczanka z grzybów, zbicień – napój na bazie ziół, traw i miodu, kołacze, serniki, postny gulasz, faszerowane buraczki.

Ukraińcy świętują Nowy Rok według nowego kalendarza

Boże Narodzenie Ukraińcy świętują według starego stylu, ale już Nowy Rok (Новий рік) oficjalnie obchodzą według nowego kalendarza czyli 1 stycznia. Ukraińcy bawią się więc razem ze wszystkimi, ale nie zapominają o tzw. Starym Nowym Roku, czyli Nowym Roku według starego kalendarza. Stary Nowy Rok (Старий Новий рік) przypada na 14 stycznia. W tym czasie na Ukrainie trwają liczne sylwestrowe zabawy nazywane Małanką. Obowiązkową potrawą obu zabaw sylwestrowych Nowego Roku i Starego Nowego Roku jest шуба (szuba) czyli śledź pod pierzynką (оселедець під шубою), który smakuje doskonale i którego każdy powinien spróbować.

Kiedy kończy się Boże Narodzenie na Ukrainie

Święta Bożego Narodzenia na Ukrainie trwają dwanaście dni i kończą się najpierw 18 stycznia Głodną Kutią czyli Drugą Wigilią, nazywaną również Wigilią Chrztu Pańskiego. Tego dnia Ukraińcy zasiadają do wspólnej postnej wieczerzy i ponownie spożywają kutię.

Dzień po Głodnej Kutii, czyli 19 stycznia obchodzi się na Ukrainie święto Chrztu Pańskiego nazywane Jordan (Водохреще). święto to oficjalnie kończy okres Świąt Bożego Narodzenia na Ukrainie w kościele greckokatolickim i prawosławnym.

Grekokatolicy i prawosławni łączą święto Objawienia Pańskiego ze świętem Chrztu Pańskiego, a nie jak czynią to rzymscy katolicy z przybyciem Trzech Królów ze Wschodu. Grupa tych świąt jest określana w Kościele greckokatolickim jako święto Jordan (Водохреще), a w Kościele prawosławnym jako Epifania. W tym czasie trwają na Ukrainie nabożeństwa w cerkwiach, odbywają się procesje i święcenie wody, a mieszkańcy dokonują rytualnych kąpieli w specjalnie wyznaczonych miejscach.

Podczas święta Jordan przebija się przeręblę w kształcie krzyża. Ukraińcy zanurzają się w lodowatej wodzie poświęconej wcześniej przez batiuszkę.

Kalendarz świąt na Ukrainie

Szczegółowy kalendarz świąt i okresu noworocznego na Ukrainie znajdziesz tutaj.
Kalendarz dni wolnych i świąt na cały rok 2020 znajdziesz tutaj.

Po świętach Bożego Narodzenia, czekamy cierpliwie na kolejne pięknie wydarzenie: święta Wielkanocne na Ukrainie.
Do zobaczenia na Ukrainie.

Postaw mi kieliszek wódki lub michę pierogów (dotpay):
5 PLN , 15 PLN , 25 PLN , 50 PLN

Wszystkie treści oraz materiały graficzne z podpisem fot.własna umieszczone w tym serwisie są własnością ukrainamarcina.pl Zawartość strony jest chroniona prawem autorskim, które przysługuje Marcinowi. Całość prezentowanej strony internetowej stanowi własność ukrainamarcina.pl i jest utworem w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 90, poz. 631). Żadna jej część nie może być rozpowszechniana ani kopiowana w jakikolwiek sposób (elektroniczny, mechaniczny lub inny) bez pisemnej zgodny autora.

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.