pomnik katarzyny ii

Pomnik Katarzyny II w Odessie – dzieje i ciekawostki

pomnik katarzyny ii odessa
Pomnik Katarzyny II w Odessie, nazywany poprawnie Pomnikiem Założycieli Odessy.

Pomnik Katarzyny II w Odessie, nazywany Pomnikiem Założycieli Odessy, to jeden z najbardziej wyróżniających się pomników w mieście. Od zawsze wzbudzał on wiele emocji wśród mieszkańców Odessy i Ukrainy, mając swoich zwolenników i przeciwników. Dla pierwszych Katarzyna II jest przede wszystkim założycielką Odessy, a dla tych drugich likwidatorką Zaporoskiej Siczy. Ale do rzeczy. Pomnik przedstawia postać rosyjskiej cesarzowej Katarzyny II i grupę jej najwierniejszych pracowników i budowniczych Odessy. Są to José de Ribas – pierwszy burmistrz Odessy, Grigorij Potiomkin – główny dowódca w wojnie Rosji z Turcją, François Sainte de Wollant – pierwszy architekt miasta, a także Platon Zubow – kochanek i faworyt cesarzowej. Gdy pierwszy raz zobaczymy Pomnik Założycieli Odessy, to wydaje się, że stoi on na trójkątnym Placu Katarzyny nieprzerwanie od ponad stu lat. W istocie, jego prawdziwe losy są zdecydowanie bardziej burzliwe, a na Placu Katarzyny, oprócz rosyjskiej cesarzowej, stały jeszcze dwa inne pomniki.

Pierwszy pomnik Katarzyny II w Odessie

pomnik katarzyny ii
Lewa ręka Katarzyny II wskazuje na odeski port.

Tuż przed setną rocznicą założenia Odessy, władze miasta rozpisały konkurs na pomnik upamiętniający rocznicę tego wydarzenia. Zwyciężył projekt Jurija Meletwicza Dmitrenko pod tytułem Pomnik Imperatorowej Katarzyny II w Odessie. Dmitrenko doskonale wiedział jak wkomponować przyszły pomnik w otoczenie. Ten odeski architekt zaprojektował kilkanaście budynków w okolicy, między innymi budynek słynnej Cafe Fankoni, a także budynek Hotelu Londyńskiego. Pomnik Katarzyny II został odlany w Odessie, a rzeźbę wykonał Michał Petrowycz Popow. Podczas setnej rocznicy miasta 22 sierpnia 1894 roku, wmurowano jedynie tablicę, natomiast odsłonięcia dokonano dopiero 6 maja 1900 roku w setną rocznicę śmierci gen. Aleksandra Suworowa. Odsłonięciu pomnika Katarzyny II, towarzyszyła salwa honorowa z dział i pieśń „Niech rozgrzmiewa pieśń zwycięstwa” (Гром победы, раздавайся) – pierwszy, nieoficjalny hymn Imperium Rosyjskiego, którego muzykę skomponował nasz rodak, Józef Kozłowski.

Wygląd pomnika i Plac Katarzyny w Odessie

pomnik założycieli odessy
Oprócz rekonstrukcji pomnika, przywrócono także wygląd latarni i pierwotną kolorystykę budynków.

Aktualny pomnik nie różni się zasadniczo od swojego oryginału. Rosyjska cesarzowa została wykonana z brązu i mierzy cztery metry. U jej stóp leży turecki sztandar – symbol pokonania Turków w wojnie rosyjsko-tureckiej (1787–1792), a w jej prawej dłoni znajduje się dokument z napisem „Rozkazujemy być portem i miastem”. Poniżej cesarzowej znajdują się mniejsze rzeźby jej najbliższych współpracowników i tablica z napisem „Imperatorowa Katarzyna II”. Pomnik Katarzyny II stoi na granitowym cokole na placu Katarzyny, który w 1901 roku na Wystawie Światowej w Paryżu został uznany za najpiękniejszy plac w Europie. Co bardziej interesujące, nazwa placu nie pochodzi jakby się mogło wydawać od pomnika cesarzowej, ale od nieukończonego kościoła św. Katarzyny, który planowano zbudować tuż po założeniu miasta w 1795 roku.

Karol Marks i Potiomkinowcy w Odessie

pomnik katarzyny II zalozycieli odessy 1917
Pomnik Założycieli Odessy zakryty podczas rewolucji lutowej (1917).

Nikt nie przypuszczał, że pomnik cesarzowej będzie stał wyłącznie kilkanaście lat. Podczas rewolucji lutowej (1917) został on najpierw zakryty czerwonym płótnem, a po rewolucji październikowej zdemontowany z cokołu i rozebrany na części. Rzeźby współpracowników chciano pierwotnie przetopić na amunicję armatnią, ale ostatecznie trafiły do jednego z muzeów (dzisiaj znajdują się one w Muzeum Historii Regionalnej Odessy). Posąg carycy Katarzyny II został rozbity na kawałki, a z jego oryginału zachowała się wyłącznie głowa cesarzowej, która trafiła również do zbiorów muzeum. Na pozostawionym cokole w 1920 roku umieszczono popiersie Karola Marksa wykonane z różowego granitu 🙂 Wyróżniało się ono nieproporcjonalnie wielką głową z kwadratowymi policzkami i brakiem ramion. Całość była okrutna, być może dlatego, że jeden z rzeźbiarzy był z zawodu dentystą tworzącym pod wpływem kubizmu 🙂 Popiersie usunięto w latach 50. a na miejscu pozostawiono wyłącznie zieleń.

pomnik potiomkinowców
Pomnik Potiomkinowców w Odessie na Placu Katarzyny.

W 1965 roku, na cześć 60-lecia budowy Pancernika Kniaź Potiomkin-Tawriczeskij – okrętu będącego bohaterem słynnego filmu Siergieja Eisensteina, na placu postawiono Pomnik Żeglarzy. Mieszkańcy Odessy nazywali go potocznie pomnikiem potiomkinowców, pogardliwie też „pomnikiem żelaza”, ze względu na jego nieprzystający do otoczenia wygląd. Przemiano również nazwę placu na plac Potiomkinowców. Pomnik Potiomkinowców przetrwał najdłużej spośród wszystkich pomników stojących w dziejach placu, bo aż do 2007 roku.

Nowy pomnik Katarzyny II w Odessie

W niepodległej Ukrainie pomysł na przywrócenie pomnika Katarzyny II odżył na nowo i wywoływał gorące dyskusje wśród mieszkańców Odessy i Ukrainy. Część popierała ten pomysł, a inni stanowczo się temu sprzeciwiali. Najbardziej znanymi przeciwnikami byli ukraińscy prezydenci: Leonid Kuczma, a także Wiktor Juszczenko, którzy według internetowych źródeł sprzeciwiali się przywróceniu pomnika.

Ostatecznie władze Odessy ogłosiły konkurs na nowy pomnik Katarzyny II w ramach „rekonstrukcji historycznego wyglądu” Placu Katarzyny. Do rekonstrukcji pomnika użyto oryginalnych szkiców i materiałów archiwalnych, a także pomników. Nowy pomnik zaprojektowali kijowscy architekci, a pomnik odlano w Kijowie. Wygląda zupełnie jak oryginał, dodano jedynie nazwy współpracowników cesarzowej. Poza renowacją pomnika zrekonstruowano jednocześnie cały plac: przywrócono oryginalny kolor kamienic, wygląd latarni, a także miejską zieleń. Postawiony w latach 60. Pomnik Żeglarzy przeniesiono na Plac Celny znajdujący się przy porcie. 27 października 2007 roku nowy pomnik Katarzyny II powrócił na swoje dawne miejsce.

Do zobaczenia na Ukrainie.

1 Komentarz

Skomentuj

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.