Ukraińska ceramika – rodzaje tradycyjnej ceramiki z Ukrainy

wasylkowska ceramika dzbanek
Dzbanki ceramiki wasylkowskiej.

Ukraińska ceramika tradycyjna, a także artystyczna, to jedne z najpiękniejszych pamiątek jakie możecie przywieźć z Ukrainy. Porządna micha na pierogi czy bogato zdobiony kubek z łatwością spakujecie do powrotnego bagażu lub podarujecie w prezencie bliskiej osobie. Dania w kolorowych naczyniach spodobają się waszym znajomym, a herbata z glinianego kubka przywoła najlepsze wspomnienia z ukraińskich wojaży. Pisząc te słowa, popijam karpacki czaj właśnie z takiego kubka. Dlaczego ceramika z Ukrainy jest wyjątkowa? Jak wyglądają jej tradycyjne rodzaje?

Główne ośrodki produkcji ukraińskiej ceramiki

O wyjątkowości ceramiki ukraińskiej świadczy ponad tysiącletnia tradycja. Przynajmniej od czasów Rusi Kijowskiej na ziemiach ukrainnych zajmowano się garncarskim rzemiosłem. Nie bez znaczenia był także dostęp na Ukrainie do wysokiej jakościowo gliny. Ukraińscy rzemieślnicy opanowali technikę wyrobu glinianych przedmiotów do mistrzostwa, a niektórzy tworzą wręcz glinianą sztukę. Z upływem czasu, wykształciły się na terenie Ukrainy główne ośrodki produkcji wyrobów glinianych. Do najważniejszych należą: Galicja (Halyczyna), Naddnieprze, Podole, Połtawa oraz Zakarpacie. Każdy z ośrodków wypracował własne unikalne kształty, kolory i wzornictwo. Wszystkie są tak piękne, że trudno o wybranie najładniejszego.

targ ceramiki w oposzni
Targ ceramiki w Opiszne na Połtawszczyźnie.

Gliniane rzemiosło na Ukrainie stoi na wyższym poziomie niż w Polsce. Ukraińska ceramika wykonana jest z większą dokładnością, przypomina rezultat dojrzałego i profesjonalnego rzemiosła, a nie sezonowej mody. W przypadku tradycyjnej ukraińskiej ceramiki nie ma mowy o produkcji maszynowej lub masowej. Największymi producentami są średniej wielkości warsztaty, które wykonują wszystkie gliniane wyroby ręcznie. Majsternie na Ukrainie oferują pełną ofertę: od zastawy stołowej (kubków, talerzy, dzbanków, mleczników, maselniczek, miseczek, łyżek) do ceramiki artystycznej (kafle, dzwonki, przedstawienia zwierząt: lwy, barany, byki oraz inne).

ceramika z Ukrainy
Nowoczesna ceramika tej manufaktury jest popularna w ukraińskich restauracjach.

Liczącą się grupą producentów ukraińskiej ceramiki, szczególnie artystycznej i nowoczesnej, stanowią pojedynczy artyści. Są to często Ukrainki, których porządnego rzemiosła nauczyły babki lub matki (w myśl przysłowia, kto nie uczy swojego syna rzemiosła, ten uczy go złodziejstwa). Ich wyroby to prawdziwe arcydzieła sztuki glinianej, łączące tradycję z nowoczesnością. Twórcy stosują nowoczesne kolory i niespotykane kształty. Wyroby najlepszych pojawiają się na stołach cenionych kijowskich i lwowskich restauracji. Są nawet zamawiane przez osoby z polskiego świata show-biznesu.

Rodzaje ukraińskiej ceramiki

Wyróżniamy pięć rodzajów tradycyjnej ukraińskiej ceramiki: mleczna (pokucka), kosowska (huculska), wasylkowska (majolika), gawarecka (czarnodymiona) i oposzniańska (połtawska). Ich nazwy pochodzą od miejsca wyrobu i regionu pozyskiwania gliny. Każda ceramika odróżnia się od innych indywidualnym wyglądem: wzornictwem, a także kolorem gliny i ornamentów. Zawsze powtarzam, że z kupowaniem ukraińskiej ceramiki, jest jak z kupowaniem ukraińskiego miodu. Podczas wybierania ceramiki na Ukrainie, starajmy się kupować jej tradycyjne rodzaje. W ten sposób będziemy mieli pewność, że nasz produkt jest oryginalny, posiada historię i jest dzięki temu ponadczasowy.

Mleczna (Молочна)

ukraińska ceramika mleczna pokucka
Ceramika mleczna, nazywana również ceramiką pokucką. fot.ukrainer.net

Ceramikę mleczną nazywa się zamiennie ceramiką pokucką, ponieważ jej ośrodek znajduje się w Horodence na Pokuciu. Uchodzi za bardzo bezpieczną w kontakcie z żywnością i ekologiczną w produkcji. Wyróżnia się także wyjątkową trwałością, dlatego dobrze się nadaje do zapiekania w piecach i piekarnikach. Jej nazwa pochodzi od unikalnego, a zarazem bardzo starego procesu produkcji: po wypaleniu w piecu, gliniany wyrób studzi się zanurzając go w mleku. Dzięki temu wyroby ceramiki mlecznej uzyskują ładny, ciemny i matowy kolor gliny, a w dotyku są gładkie. Na ostateczny kolor wpływa zawartość tłuszczu w mleku i czas kąpieli. Dominują wzory geometryczne i roślinne, które nie są malowane, a odciskane, podobnie jak w ceramice czarnodymionej. Jak każdej ceramiki, również i tej nie powinno się szorować twardymi gąbkami, za to raz na pewien czas warto wysuszyć je dobrze na słońcu lub w piekarniku.

Kosowska (Косівська)

ukraińska ceramika huculska
Ceramika kosowska, nazywana również ceramiką huculską.

Nazwa ceramiki kosowskiej pochodzi od miasta Kosów położonego w ukraińskich Karpatach. To małe miasteczko na Huculszczyźnie, w którym dawniej leczył dr Apolinary Tarnawski, słynie z najpopularniejszej ceramiki w swoim regionie. Ceramikę kosowską nazywa się zamiennie ceramiką huculską. Wyróżnia się zielonym, brązowym i białym kolorem, a także licznymi, często drobnymi ornamentami. W przeciwieństwie do ceramiki mlecznej i czarnodymionej, kosowska pokryta jest szkliwem. Oprócz zastawy stołowej, szczególnie popularne są kafle stosowane do zdobienia huculskich pieców i małe ozdoby, na przykład gliniane dzwonki i barany. Ceramika kosowska została wpisana na listę UNESCO. Jej największy wybór znajdziemy u źródła: u sprzedawców w Kosowie, ale także w innych miejscach związanych z ceramiką na terenie całej Ukrainy.

Wasylkowska (Васильківська)

ukraińska ceramika wasylkowska
Ceramika wasylkowska, nazywana również majoliką wasylkowską.

Pisząc ten tekst, piję właśnie z glinianego kubka wykonanego z ceramiki wasylkowskiej, na którym namalowano wiśnie. Nazwa tej ceramiki pochodzi od miasta Wasylków, położonego dwadzieścia kilometrów na południowy-zachód od Kijowa. Nazywana jest zamiennie majoliką wasylkowską. Ceramika wasylkowska wyróżnia się klasyczną i prostą formą, dlatego jest uniwersalna i wygodna w codziennym użytkowaniu. Naczynia mają grube uszy, a talerze i kubki są pojemne. Wzornictwo silnie kojarzy się z Ukrainą: motywami ozdobnymi są rośliny i owoce, a dominujące kolory to jasnobrązowy i biały z zielonymi i czarnymi akcentami. Ceramika powstaje przy użyciu gliny występującej w okolicach Wasylkowa i podobnie jak ceramika kosowska jest szkliwiona.

Gawarecka (Гаварецька)

ukraińska ceramika czarna
Ceramika gawarecka, nazywana również ceramiką czarnodymioną.

Ceramika gawarecka, ze względu na swój czarny kolor, wzbudza zawsze zainteresowanie turystów. Jej nazwa pochodzi od wsi Gawareczyzna (lub Gawareczyna) pod Oleskiem, położonej kilkanaście kilometrów od Lwowa. Jeszcze kilkaset lat temu, mieszkało tam ponad stu mistrzów trudniących się wyrobem czarnej ceramiki. Współcześnie zostało ich zaledwie czterech, ale tradycję i rzemiosło udało się uratować. Ceramika gawarecka nazywana jest zamiennie ceramiką czarnodymioną, a czasem także ceramiką siwą lub po prostu czarną. Kolor tej wyjątkowej ukraińskiej ceramiki to efekt wypalania w specjalnym piecu bez dostępu powietrza. Dzięki temu biała glina uzyskuje kolor czarny lub czarnosrebrny. Ceramika gawarecka jest matowa i gładka w dotyku, często ze srebrnym połyskiem. Ornamenty – podobnie jak w ceramice mlecznej – są odciskane. Ceramika czarna dobrze nadaje się do zapiekania potraw i jest bardzo trwała.

Oposzniańska (Опошнянська)

ukraińska ceramika opisznia
Ceramika oposzniańska, nazywana także połtawską.

Ceramika oposzniańska to jedna z najstarszych i najbardziej klasycznych rodzajów ceramiki ukraińskiej. Jej nazwa pochodzi od miejscowości Opiszne, położonej 50 kilometrów na północ od Połtawy. Pierwotna nazwa miejscowości brzmiała Opoczyńskie. Była to własność księcia Wiśniowieckiego, a później znajdowała się tutaj kozacka osada. Współcześnie w miasteczku działają szkoły garncarskie, warsztaty, a także duży targ ceramiki. Najciekawszym obiektem dla turystów jest Narodowe Muzeum Ceramiki, w którym prezentowana jest ceramika całej Ukrainy. Ceramika oposzniańska nazywana jest zamiennie ceramiką połtawską. Wyróżnia ją jasnopomarańczowy kolor gliny, a także duże, szeroko umieszczone ornamenty kwiatowe. Dominujące kolory zdobienia to biały i zielony. Najczęściej pojawiającym motywem są kwiaty, ale także motywy geometryczne w postaci prostych wzorów. Rzemieślnicy nie korzystają z gotowych wzorów i projektów, dlatego zdobienia tworzone są na bieżąco i są unikalne.

Do zobaczenia na Ukrainie.

Skomentuj

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.